فهرست

الف-صله رحم در ایات کلام الله

ب- صله رحم در احادیث رسول(ص)

ج-صله رحم و حقوق خویشاوندان

د- نتیجه از مطالب مندرج در این مقاله

بسم تعالی

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

الحمد لله رب العالمین والصلاه و السلام علی من کان نبیّ آدم بین الماء و التین و علی آله و صحبه و اجمعین

‏

الف)-رابطه خویشاوندی در ایات:

 يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيراً وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً ‏(نساء ایه 1)

اي مردمان ! از ( خشم ) پروردگارتان بپرهيزيد . پروردگاري كه شما را از يك انسان بيافريد و ( سپس ) همسرش را از نوع او آفريد ، و از آن دو نفر مردان و زنان فراواني ( بر روي زمين ) منتشر ساخت . و از ( خشم ) خدائي بپرهيزيد كه همديگر را بدو سوگند مي‌دهيد ؛ و بپرهيزيد از اين كه پيوند خويشاوندي را گسيخته داريد ( و صله رحم را ناديده گيريد ) ، زيرا كه بيگمان خداوند مراقب شما است ( و كردار و رفتار شما از ديده او پنهان نمي‌ماند ) .(نساء ایه 1)

موضوعی که می خواهم در مورد آن بگویم مطلبی پیرامون آیه فوق است(پیوندخویشاوندی )یا به زبان قرانی (صله رحم) که الله سبحان در قران کلام مبارکش و برنامه بر حقش و رسول خدا (ص) در احادیث گوهر بارش به این مسئله و به این جنبه در زندگی اجتماعی تأکید کردند  -          

صله رحم و آیات قرآن :برخی از این ایات مبارک را که الله بر ما نازل فرموده را با هم به یاد می آوریم:

1-  سوره نساء آیه یک که در بالا ذکر نمودیم.

‏2- الَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (بقره آیه 27).

‏‏

 آن كساني كه پيماني را كه قبلاً با خدا ( به واسطه فطرت و عقل و پيغمبران ) محكم بسته‌اند ، مي‌شكنند و آنچه را كه خدا دستور داده است كه گسيخته نشود ( از قبيل : صله رحم ، مودّت ، مهرباني ، رعايت حقوق انساني ، و غيره ) آن را مي‌گسلند ، و در روي زمين به فساد و تباهي دست مي‌يازند ، اينان بي‌گمان زيانبارانند (بقره آیه 27)

3-‏ وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيراً ‏(اسراء26)

‏ حق خويشاوند را ( از قبيل : صله رحم و نيكوئي و مودّت و محبّت ) ، و حق مستمند و وامانده در راه را ( از قبيل : زكات و صدقه و احسان ) ، بپرداز ، و به هيچ وجه باد دستي مكن . ‏(اسراء26)

خداوند در این آیه امر می کند که حق خویشاوندان را بجای آورید و همچنین مسکین و در راه مانده را و امر می کند که در ادای انها باد دستی یعنی کوتاهی و فراموشی به خرج ندهد همانطور که گفتیم قرآن کلام خدا برای مااز هر امری ارجح تر است بسان قانون من نمیگویم قانون است اما از آنجاییکه کسانیکه به حقانیت وربانی بودن آن شکی ندارند فرامینش برایشان مانند قانون است.

4-‏ فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ‏   (روم آیه 38)

‏ ( چون چنين است ) پس حق نزديكان ( كه نيكوئي و صله رحم است ) و حق مستمندان و واماندگان در راه ( كه صدقه و زكات است ) بده . اين براي كساني كه ذات خدا را مي‌جويند ( و راه رضا و جزاي الله را مي‌پويند ) بهتر ( از هر چيز ديگري است ) و آنان ( كه چنين كنند ) قطعاً رستگارند . ‏  (روم آیه 38)

پس خداوند در این ایه روشن می نماید که ای کسانی که در تلاش برای بدست آوردن رضای او وپاداش او هستید بدانید که اگر حق نزدیکان که مقصود خویشاوندانند و حق مستمند و اوامانده را دهیدبدانید که رستگارید وخوشا به پویندگان راه رضای خالق و خوشا به حال انان که این آیات پروردگارشان را آنچنان که باید درک نموده اند وبه گفته پروردگار قطعا رستگارند. امیدوارم رهرو این پویندگان باشیم

5- فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ     (محمد 22)

‏ آيا اگر ( از قرآن و برنامه اسلام ) روي‌گردان شويد ، جز اين انتظار داريد كه در زمين فساد كنيد و پيوند خويشاوندي ميان خويش را بگسليد ؟          (محمد 22)

6-‏ وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الحِسَابِ ‏  (رعد21)

‏ و كساني كه برقرار مي‌دارند پيوندهائي را كه خدا به حفظ آنها دستور داده است ،  ( از قبيل : رابطه انسان با آفريننده جهان ، پيوند انسان با جامعه انسانيّت ، و رابطه او با همنوعان به ويژه خويشان و نزديكان ) و از پروردگارشان مي‌ترسند و از محاسبه بدي ( كه در قيامت به سبب گناهان داشته باشند ) هراسناك مي‌باشند . ‏   (رعد21)

ایات دیگری نیز در این باره در قرآن مبارک موجودند که خداوند در آنها به نگسلاندن صله رحم و یا رابطه خویشاوندی امر نموده که بنده در حد لزوم تعدادی از انها را ذکر نمودم تا تذکر و یاد آوری  اولا برای خودم و سپس برای خواننده گرامی باشد و اینکه گفتیم که پیامبر گرامی اسلام نیز در تفسیر این ایات و این جنبه از  زندگی انسان اجتماعی سخنان ارزشمندی را برای پیروانش و یا حد اقل برای کسانی که اهل تدبر و تفکرند ایراد نموده همانطور که می دانیم پیامبر گرامیمان مدل و نمونه ای برای پیراونش هست تا با اقتباس از جنبه های پر حکمت اعمال و رفتار اجتماعی و یا اخلاقی و یا سیاسی و یا اقتصادی و.... از زندگی آن بزرگ مرد اصلاح و تربیت و اسوه و رحمت برای جهانیان رنگ و بویی ببریم و زندگی شیرین و ربانی داشته تا هم در این دنیا سعادتمند و هم در آخرت سعادتمند باشیم

ب)-صله رحم در احادیث گوهر بار رسول(ص):

صله رحم(رابطه خویشاوندی)فضایل و نتایج خوب دنیوی و اخروی را در بر دارد به همین جهت است که پیامبر بزرگوار رحمت و مودّت احادیث فراوانی در این باره بیان فرموده اند ما به طور موجز و خلاصه چند حدیث مشهور را از کتاب ریاض الصّالحین با سند و شماره حدیث می آوریم امیدواریم یاد آوری و اندرزی برای خودم و خوانندگان باشد .

1-از ابی هریره (رض)روایت است که:رسول الله (ص) فرمود »که چون خداوند مخلوقات را آفرید و از آن فراغت یافت، رحم برخاسته گفت: این مقام کسی است که از قطع رحم به تو پناه آورد.خداوند فرمود: بلی آیا راضی نمی شوی که بپیوندم با کسی که به تو می پیوندد و بگسلم با کسی که از تو می گسلد و می برد؟   گفت آری   فرمود: پس برای تو محقق است. سپس رسول الله (ص) فرمود: پس هرگاه می خواهید بخوانید(‏ فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ ‏‏ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ)محمد 22-23   ریاض الصالحین 315

امام بخاری نیز همچنین این حدیث را به صورت خلاصه تر روایت می نماید. ‏

3- بازهم از ابی هریره روایت است که: مردی گفت یا رسول الله من نزدیکانی دارم که با ایشان پیوستگی می کنم ولی آنها با من قطع رابطه می نمایند ، به آنها نیکی می نمایم وآنها به من بدی می نمایند، دربرابرشان حلم و بردباری می نمایم ولی آنها با من جاهلانه رفتار می نمایند،آن حضرت (ص) فرمود اگر تو چنان باشی که می گویی،  گویی خاکستر داغ را به آنها می خورانی و تا همین طور باشی خداوند تو را بر ایشان یاری خواهد داد.318  ریاض الصالحین

4-از انس(رض)روایت است که رسول الله(ص) فرمود کسی که دوست بدارد اینکه روزی اش فراخ گردیده و عمرش طولانی گردد باید که صله رحمش (پیوستگی با نزدیکان) را پیوسته دارد.319 ریاض الصالحین

5-و همچنین از ابو ایوب انصاری روایت است که: مردی گفت یا رسول الله(ص) عملی را به من نشان ده که مرا به بهشت داخل ساخته و از دوزخ دور نماید. پیامبر (ص)فرمود:اینکه خدای را بپرستی و به او چیزی را شریک نیاوری و نماز را بر پاداری و زکات را بدهی وصله رحم را به جای آوری.331 ریاض الصالحین

6-وهمچنین از ابو هریره که رسول الله(ص)فرمود:آنکه به خداوند و روز رستاخیز ایمان دارد باید مهمان خود را احترام کند و کسی که ایمان به خداوند متعال و روز رستاخیز دارد باید صله رحم را پیوسته دارد.وکسی که ایمان به روز آخرت دارد باید سخن نیکو بگوید وسکوت اختیار کند.314 ریاض الصالحین

7-پیامبر(ص) می فرماید:» صدقه بر مسکین صدقه است واگر برای خویشاوندان دهد هم صدقه است هم صله رحم.332 ریاض الصالحین

به نظر بنده هیچ دینی مانند اسلام به پیوند و دوستی وروابط نیکو و حسنه و همیاری و هم دردی میان پیروانش به صورت عموماً و خویشاوندان و نزدیکان مخصوصاً ، امر ننموده و به آن اندازه اهمیت و حساسیت نداده است چنانکه اسلام روابط حسنه و وجود پیوستگی های نا گسستنی میان پیروانش دارد.

صله رحم و حقوق خویشاوندان-ج)

بنا بر این صله رحم (رابطه ی خویشاوندی)به معنای مهربانی ورسیدگی نسبت به خویشان است ولی آنچه مسلم است قطع ارتباط با خویشان نسبی به گونه ای که پیوند خویشان کاملا قطع شود از گناهان کبیره است. ودر فقه  نیز به خویشان نسبی توجه زیادی شده است بعضی اوقات افراد می پندارند که صله رحم یعنی تنها به دیدار ارحام رفتن واز آنان احوال پرسی کردن است ، ولی باید دانست که صله ی رحم تنها در دید وبازدید خلاصه نمیشود بلکه باید پیوند خویشاوندی با مهر و محبت و صفا و صمیمیت با قی بماند وچه بسا برای بعضی خانواده ها رفت وآمد ملال آور وزحمت آسا شود اگر وسیله ی پذیرایی نداشته باشند یا رفت وآمد از حد تعادل خارج شود واگر اورا به گفتار وکردار بیازاری و با او رفتار ناشایست کنی یا او را نیاز شدیدی به چیزی باشد وتو علاوه بر قدرت حاجت خودازمسکن و خوراک و پوشاک واز دادن به آن خودداری کنی یا بتوانی از آن دفع ظلم کنی ونکنی یا به سبب کینه و حسد از او دوری کنی و هنگام بیماری عیادتش نکنی وچون از سفرآید به دیدنش نروی در واقع این کار دور از انصاف وجوانمردی است و  بر اساس آیه ی (1) سوره ی نساء باید ترسید از خشم خدا از این که حق خویشاوند رابه جای نیا وریم . بعضی افراد فکر میکنند صله ی رحم مخصوص افرادی است که صاحب مکنت هستند ومیتوانند به خویشاوندانشان کمک کنند وکسانی که در مضیقه ی مالی اند صله رحم (رابطه ی خویشاوندی) بر ایشان واجب نیست بلکه کاملا نادرست است ، هدف از صله رحم بر قرار کردن ارتباط و پیوند خویشاوندی است . در دین مقدس اسلام می توان با دادن یک جرعه آب و حتی آزار نرساندن به آنان وسلام کردن با یک دیگر و دوری از حس و کینه وفتنه بین خویشاوندان این وظیفه را انجام داد و نزد خداوند صاحب اجر بود.

د)-نتیجه مطالبی که در این مقاله خواندیم:»

1-پیوند رحم از بزرگترین اسباب داخل شدن به بهشت است.

2-صله رحم سبب قرابت به خداوند و اطاعت از او تعالی می باشد.

3-دین اسلام و پیامبر و پیشوایان بزرگ اسلامی بر این جنبه از زندگی انسان اجتماعی بسیار تأکید نموده اند.

4-صله رحم موجب فراخی سینه و مال و برکت در عمر می شود.

5-صله رحم (رابطه خویشاوندی ) از اعمالی است که پاداش یا کیفر آن به زودی داده خواهد شد.

6- کسانی که صله رحم(رابطه خویشاوندی) را به جای می آورند از کسانی اند که به خدا و روز آخرت ایمان دارند.

7-صرف پیوسته داشتن صله رحم کافی نیست بلکه پیوند دهنده حقیقی کسی است که چون پیوند قرابتش قطع گردد آن را پیوسته دارد.

 قانع حق پناه

copy right 2008 Barjavand Rayaneh